Niet omdat je nu al met volle boodschappentassen thuis moet komen. Wel omdat je nog alle tijd hebt om ideeën te verzamelen, afspraken te maken en een budget te bepalen.

Wie pas in december begint, kiest sneller onder tijdsdruk. Een aanbieding lijkt dan plotseling onweerstaanbaar, een levertijd van twee weken wordt een probleem en voor een persoonlijk of zelfgemaakt cadeau is nauwelijks tijd over.

Door vroeg te plannen, kun je juist bewuster kiezen. Je koopt minder snel iets alleen om een lege plek onder de kerstboom op te vullen en houdt meer ruimte over om van december te genieten.

Vroeg plannen is iets anders dan vroeg alles kopen

Een cadeauplanning kan in september beginnen zonder dat je direct iets bestelt.

Schrijf eerst op voor wie je waarschijnlijk een kerstcadeau zoekt. Denk niet alleen aan familie en vrienden, maar ook aan eventuele cadeaus voor collega’s, leerkrachten, buren of gastgezinnen.

Vervolgens noteer je per persoon:

• een paar interesses;
• iets wat diegene nodig heeft;
• een activiteit die jullie samen kunnen doen;
• een eerder genoemd verlangen;
• een passend maximumbedrag;
• de uiterste datum waarop het cadeau gereed moet zijn.

Het lijstje hoeft nog niet compleet te zijn. Zie het als een plek waar je de komende weken ideeën kunt bewaren. Wanneer iemand terloops een boek, spel of activiteit noemt, kun je dat direct noteren.

Zo voorkom je dat je in december probeert te herinneren wat iemand maanden eerder ook alweer zo leuk vond.

Spreek af hoe jullie Kerstmis vieren

Voordat je cadeaus gaat plannen, is het verstandig om te bespreken óf en hoe jullie ze willen uitwisselen.

Geeft iedereen iets aan iedereen? Trekken jullie lootjes? Spreken jullie een maximumbedrag af? Kopen alleen de volwassenen iets voor de kinderen? Of kiezen jullie dit jaar voor een gezamenlijk uitje?

Duidelijke afspraken voorkomen zowel dubbele cadeaus als ongemakkelijke verschillen in uitgaven.

Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld:

• één cadeau per persoon;
• lootjes met een afgesproken bedrag;
• alleen cadeaus voor kinderen;
• een zelfgemaakt cadeau;
• een boek of spel voor iedereen;
• een gezamenlijke belevenis;
• een donatie aan een gekozen goed doel;
• helemaal geen cadeaus, maar wel samen eten.

Er bestaat geen juiste manier. De beste afspraak is de afspraak waar iedereen zich prettig bij voelt en die past bij de beschikbare tijd en het budget.

Bepaal eerst het totale kerstbudget

Een bedrag per cadeau lijkt overzichtelijk, maar de totale decemberuitgaven bestaan uit meer dan losse geschenken.

Denk ook aan:

• verzendkosten;
• cadeaupapier en lint;
• kerstkaarten en postzegels;
• bijdragen aan gezamenlijke cadeaus;
• eten en drinken;
• uitstapjes en activiteiten;
• vervoer of overnachtingen;
• onverwachte kleine cadeaus.

Bepaal daarom eerst welk totaalbedrag je zonder financiële problemen aan cadeaus kunt en wilt besteden. Verdeel dat bedrag daarna over de ontvangers.

Het gaat niet om een perfecte rekensom. Het doel is vooral dat je vooraf ziet wat alle kleine bedragen samen betekenen.

Het Nibud adviseert in algemene zin om inkomsten en uitgaven in kaart te brengen en geld eerst te besteden aan wat noodzakelijk is. Kerstcadeaus horen bij de uitgaven waarover je zelf beslist. Het is daarom niet verstandig om ervoor te lenen of noodzakelijke betalingen uit te stellen.

Geef niet automatisch iedereen hetzelfde bedrag

Een cadeaubudget hoeft niet voor iedere persoon exact gelijk te zijn. Misschien koop je voor je eigen kinderen meerdere cadeaus en geef je een collega alleen een kleine attentie.

Kijk daarom naar de situatie en de gemaakte afspraken. Het belangrijkste is dat je totale planning haalbaar blijft.

Je kunt cadeaus ook combineren. Geef een gezin bijvoorbeeld één gezamenlijk spel, een filmavondpakket of een uitje in plaats van verschillende losse voorwerpen.

Dat kan persoonlijker zijn en voorkomt dat je uitsluitend koopt om een bepaald aantal pakjes te bereiken.

Begin met ideeën, niet met aanbiedingen

Vroeg plannen helpt alleen tegen impulsaankopen wanneer je eerst bepaalt wat je zoekt.

Een grote korting op een product dat niemand nodig heeft, blijft een onnodige uitgave. Maak daarom per ontvanger een korte ideeënlijst voordat je aanbiedingen gaat bekijken.

Stel bij een mogelijke aankoop deze vragen:

• Past dit bij de persoon?
• Heeft de ontvanger dit nog niet?
• Is het formaat, de kleur of uitvoering bekend?
• Past het binnen het afgesproken budget?
• Kan het indien nodig worden geruild?
• Koop ik dit vanwege de ontvanger of vanwege de korting?
• Zou ik het zonder aanbieding ook overwegen?

Wanneer het antwoord op meerdere vragen onzeker is, kun je de aankoop beter nog even uitstellen.

Vergelijk de prijs én de verkoper

De eerste prijs die je ziet, hoeft niet de beste prijs te zijn. Vergelijk hetzelfde product bij meerdere winkels en let daarbij ook op verzendkosten, retourkosten en levertijd.

Kijk niet alleen naar een doorgestreepte adviesprijs of een groot kortingspercentage. De Autoriteit Consument & Markt heeft eerder opgetreden tegen webwinkels die consumenten met nepkortingen probeerden te lokken.

Een aanbieding is pas interessant wanneer de uiteindelijke prijs gunstig is en je het product daadwerkelijk wilt kopen.

Controleer bij een onbekende webwinkel:

• de volledige naam en contactgegevens;
• onafhankelijke ervaringen van klanten;
• hoe lang de website ongeveer bestaat;
• de beschikbare betaalmogelijkheden;
• het retourbeleid;
• de verwachte levertijd;
• of een getoond keurmerk werkelijk bij de betreffende organisatie geregistreerd is.

De Fraudehelpdesk waarschuwt dat nepwebwinkels namen en vormgeving van bestaande bedrijven kunnen nabootsen. Controleer een onbekende aanbieder daarom voordat je betaalt, zeker wanneer een prijs uitzonderlijk laag is.

Koop niet te vroeg als iemand nog kan veranderen

Voor sommige cadeaus is september simpelweg te vroeg.

Kinderen kunnen in drie maanden andere interesses krijgen. Iemand kan het gewenste boek zelf kopen of een ander model van een apparaat kiezen. Kledingmaten en voorkeuren kunnen eveneens veranderen.

Ook de retourtermijn kan al verstreken zijn tegen de tijd dat het cadeau wordt uitgepakt. Bij online aankopen geldt vaak een wettelijke bedenktijd, maar die begint doorgaans rond de ontvangst en er bestaan uitzonderingen. De voorwaarden voor ruilen rond de feestdagen verschillen bovendien per winkel.

Controleer daarom vóór een vroege aankoop:

• hoe lang het cadeau kan worden geruild;
• wanneer de retourtermijn begint;
• of een gepersonaliseerd product kan worden teruggestuurd;
• of een cadeaukaart een geldigheidsduur heeft;
• wat er gebeurt wanneer het product defect blijkt;
• of het aankoopbewijs als cadeaubon kan worden meegegeven.

Voor populaire of handgemaakte producten kan vroeg bestellen verstandig zijn. Voor modegevoelige of snel veranderende wensen is wachten vaak beter.

Zelfgemaakte cadeaus hebben vooral tijd nodig

Een persoonlijk cadeau hoeft niet duur te zijn. Een zelfgebreide sjaal, een fotoboek, ingemaakte lekkernijen of een zorgvuldig samengestelde verzameling recepten kan veel waardevoller voelen dan een willekeurige aankoop.

Juist voor zulke cadeaus is september een goed startpunt. Je kunt rustig materialen verzamelen, proefversies maken en voorkomen dat het project op kerstavond nog niet af is.

Denk bijvoorbeeld aan:

• een fotoboek van een bijzonder jaar;
• een pot met herinneringen of gezamenlijke plannen;
• een gebreid of gehaakt cadeau;
• zelfgemaakte kaarsen of decoratie;
• koekjes, jam of een andere houdbare lekkernij;
• een afspeellijst met een persoonlijke toelichting;
• een bon voor hulp bij een klus;
• een geplande dag samen.

Controleer bij zelfgemaakte eetbare cadeaus altijd allergieën, ingrediënten en houdbaarheid. Maak het cadeau niet zo ingewikkeld dat het uiteindelijk vooral stress oplevert.

Een belevenis kan beter passen dan een voorwerp

Sommige mensen hebben weinig behoefte aan nieuwe spullen. Een gezamenlijke belevenis kan dan een mooi alternatief zijn.

Dat hoeft geen duur weekend weg te zijn. Denk aan samen ontbijten, een museumbezoek, een wandeling met lunch, een middag bakken of een avond waarop de ontvanger de film en maaltijd kiest.

Maak bij een belevenis duidelijk wat je cadeau geeft en probeer meteen een realistische periode af te spreken. Een zelfgeschreven tegoedbon die jarenlang in een lade blijft liggen, is minder waardevol dan een eenvoudig uitje dat werkelijk plaatsvindt.

Koop je een commerciële cadeaubon of activiteit, controleer dan vooraf:

• de geldigheidsduur;
• eventuele reserveringsvoorwaarden;
• bijkomende kosten;
• bereikbaarheid en toegankelijkheid;
• wat er gebeurt bij annulering;
• of de ontvanger zelf een datum kan kiezen.

Verdeel aankopen over meerdere momenten

Alles in september kopen is meestal niet nodig. Een globale planning is voldoende.

Je kunt bijvoorbeeld werken met vier fasen:

• september: afspraken maken, budget bepalen en ideeën verzamelen;
• oktober: beginnen aan zelfgemaakte of gepersonaliseerde cadeaus;
• november: gerichte aankopen doen en levertijden controleren;
• december: alleen nog afronden, inpakken en enkele verse producten kopen.

Zo spreid je niet alleen het werk, maar ook de uitgaven. Houd wel één totaaloverzicht bij. Anders lijkt iedere afzonderlijke aankoop klein terwijl het totaal ongemerkt oploopt.

Bewaar cadeaus, bonnetjes en bestelgegevens bij elkaar

Een vroeg gekocht cadeau moet in december nog terug te vinden zijn. Kies daarom één droge, afgesloten plek waar je cadeaus en inpakmateriaal bewaart.

Houd rekening met kinderen of huisgenoten die graag op ontdekking gaan. Zet breekbare, kostbare of temperatuurgevoelige producten op een geschikte plek.

Bewaar bij iedere aankoop:

• het aankoopbewijs;
• de besteldatum;
• de naam van de verkoper;
• de retourtermijn;
• garantiedocumenten;
• de naam van de ontvanger;
• eventuele benodigde batterijen of accessoires.

Je kunt bonnetjes fotograferen of de bestelbevestiging in een aparte digitale map bewaren. Noteer wel voldoende informatie om later te weten bij welk cadeau het bewijs hoort.

Pak een cadeau niet direct definitief in wanneer je het nog moet controleren. Bekijk eerst of het juiste product compleet en onbeschadigd is geleverd.

Maak ruimte voor cadeaus zonder prijskaartje

Niet ieder kerstcadeau hoeft uit een winkel te komen.

Tijd, aandacht en praktische hulp kunnen minstens zo waardevol zijn. Denk aan een avond oppassen, hulp in de tuin, samen een kamer schilderen, een familiefoto maken of regelmatig samen wandelen.

Een cadeau zonder groot aankoopbedrag is niet minderwaardig. Het wordt sterker wanneer je concreet maakt wat je aanbiedt en wanneer jullie het ongeveer gaan doen.

Ook tweedehands kan een goede keuze zijn. Een bijzonder boek, serviesstuk, spel of verzamelobject kan juist persoonlijker zijn dan een nieuw product. Controleer de staat en geef het alleen wanneer het echt bij de ontvanger past.

Een cadeau mag ook eenvoudig zijn

De druk om voor iedereen iets origineels te vinden kan groot worden. Toch hoeft ieder cadeau geen complete verrassing of creatieve prestatie te zijn.

Iets van een verlanglijstje geven is niet onpersoonlijk. Je weet immers dat de ontvanger het graag wil gebruiken. Je kunt het cadeau persoonlijker maken met een kaart, een gezamenlijke herinnering of een mooie verpakking.

Een klein, zorgvuldig gekozen cadeau is vaak prettiger dan een groot voorwerp dat vooral ruimte inneemt.

Controlelijst voor een bewuste aankoop

Loop voor iedere grotere aankoop kort de volgende punten na:

• Het cadeau past bij een concrete wens of interesse.
• Het bedrag past binnen het totale budget.
• De prijs is bij meer dan één aanbieder bekeken.
• De webwinkel en levertijd zijn gecontroleerd.
• De retour- en ruilvoorwaarden zijn bekend.
• Het product kan veilig worden bewaard.
• Een bestelbevestiging en aankoopbewijs worden bewaard.
• Je weet zeker dat vroeg kopen in dit geval verstandig is.

Kerstcadeaus vroeg plannen geeft rust

Beginnen met de kerstcadeaus in september betekent niet dat je de komende maanden voortdurend moet winkelen. Het tegenovergestelde is de bedoeling.

Door nu afspraken te maken, een totaalbudget vast te stellen en ideeën op één plaats te bewaren, hoef je later minder overhaaste beslissingen te nemen.

Je hebt tijd voor een zelfgemaakt cadeau, kunt prijzen rustig vergelijken en weet welke aankopen beter nog even kunnen wachten. Misschien ontdek je zelfs dat er minder cadeaus nodig zijn dan je aanvankelijk dacht.

Zo blijft er in december meer ruimte over voor waar Kerstmis werkelijk om draait: aandacht voor elkaar, samen zijn en genieten van de momenten die niet in cadeaupapier passen.